Statistieken

Artikelen bekeken hits
666542

Botulisme 2017

Botulisme in 2017: alles onder controle?!

Botulisme wordt veroorzaakt door het gif botulinum. De bacterie Clostridium botulinum maakt dit gif aan tijdens de groei. Deze bacterie is op veel plaatsen in het water en in de bodem aanwezig. Zo lang dit in lage concentraties is, is dat op zich niet problematisch. De ideale omstandigheden voor een sterke vermeerdering van de bacterie zijn temperaturen boven de twintig graden Celsius en een eiwitrijke omgeving. Kadavers die in het water liggen zijn een ideale voedingsbodem voor de bacterie, waarna deze zich sterk uit kan breiden en ook de concentraties gifstoffen sterk toe kunnen nemen. Hieraan sterven vervolgens weer nieuwe vogels, waardoor de bacterie in korte tijd grote aantallen slachtoffers kan maken.

 

Botulisme leidt vooral in de zomer tot sterfte onder met name watervogels en soms ook vissen. Het gif verlamt de spieren waardoor vogels stikken of verdrinken. Er komen zeven verschillende typen botulisme voor: A t/m G. Bij sterfte onder watervogels gaat het meestal om type C. Hoewel type C niet gevaarlijk is voor de mens, moet men zieke en/of dode dieren direct bij het waterschap melden. Vervolgens is het voor de terreinbeheerder, waterschap en/of gemeente zaak om de dode dieren zo snel mogelijk op te ruimen.

 

Elke dode vogel is een bron van besmetting voor zijn omgeving en moet daarom snel worden opgeruimd. De bacterie kan zich alleen in kadavers van dode dieren vermeerderen. Het oppervlaktewater zelf is niet giftig. Het botulisme verspreidt zich doordat dieren kadaverresten binnenkrijgen met hoge concentraties gif. Deze dieren gaan dood door het gif en vormen weer een nieuwe bron voor botulisme. Het is mogelijk dat zich in dode dieren gif vormt waarvoor mensen wèl gevoelig zijn, bijvoorbeeld door de bacterietypen B en E. Dan bestaat er mogelijk wel gevaar voor de volksgezondheid. Het is daarom raadzaam om dode dieren niet aan te raken en contact met besmet water te vermijden. Door botulisme getroffen vogels zijn traag, kunnen niet of maar kleine stukjes vliegen en kunnen moeilijk lopen. Ze zwemmen met gestrekte hals, laten de kop in het water hangen omdat de nekspieren verslapt zijn. De vogels liggen diep in het water en hebben afhangende vleugels. Ze kunnen geen geluid meer voortbrengen. De vogels gaan dood doordat ze verdrinken of hun ademhalingsspieren verlamd raken. Het dier raakt bewusteloos en stikt. Dode vogels hebben vaak gestrekte poten, een gedraaide hals, afhangende vleugels en slijm in de snavel. Zieke vogels kunnen in een vogelopvangcentrum worden behandeld en overleven dan vaak. Daartoe wordt hun spijsverteringsstelsel twee dagen lang doorgespoeld met schoon water ten einde de concentraties gifstof terug te brengen.

 

In de terreinen van Landschap Noord-Holland in de Noordkop treedt botulisme vooral op in waterberging Twisk. In 2006 werden we hier voor het eerst geconfronteerd met de gevolgen van deze bacterie. Er werden die zomer 310 dode en stervende vogels opgeruimd in het terrein. In de daaropvolgende jaren werden preventieve maatregelen genomen, waardoor grootschalige sterfte hier niet opnieuw uitbrak. Het meest belangrijk is het regelmatig opruimen van dode vogels, waardoor de permanent in het gebied aanwezige botulisme-bacterie niet de kans krijgt zich sterk uit te breiden. Ook dit jaar werd in juli begonnen met het preventief opruimen van vogelkadavers. Met name rond de broedkolonies van kokmeeuw en visdief zijn altijd wel dode vogels te vinden, een normaal verschijnsel op een plek waar veel vogels in elkaars nabijheid voorkomen. Sterfte als gevolg van botulisme kon daardoor in ieder geval tot en met het schrijven van dit artikel (7 augustus) weer zo goed als voorkomen worden. Slechts een enkele dood gevonden bergeend, kemphaan en tureluur zijn vermoedelijk gestorven als gevolg van vergiftiging door de botulisme-bacterie. Een zieke kemphaan en tureluur werden op 10 juli meegenomen en naar het vogelasiel “De Paddenstoel” in Den Helder gebracht.

Vanaf daar zijn de vogels al vrij snel verhuisd naar “De Bonte Piet” in Midwoud. Hier zijn de vogels opgeknapt, waarna ik ze op 30 juli weer mee terug kon nemen en los laten in de Kolk van Dussen (kemphaan) en op het Balgzand (tureluur). Complimenten aan de medewerkers van de beide vogelasiels voor het weer oplappen van deze vogels. Zoals op onderstaande foto’s is te zien waren ze er op 10 juli erg slecht aan toe. Deze vogels tonen echter aan dat met de juiste zorg botulisme-slachtoffers een goede kans maken op herstel.

Roelf Hovinga